Vrede in die agterste bank

Frits Gaum

Antjie en haar maa daar in die agterste bank wonder soms of Oudominee met sy preke die mas gaan opkom. Soos baie van ons. As ’n oudominee, ’n emeritus-dominee (waarvan ek een is), op die preekstoel klim, sak ons moed in ons skoene. Gaan dié oom ooit daarin slaag om ’n mens ’n uur lank (en gewoonlik heelwat langer) wakker te hou? Maar die ander Sondag – en dit nogal op Valentynsdag – het ’n oudominee daarin geslaag om ons gemeente nie net heeltyd wakker te hou nie, maar hulle heeltyd aan sy lippe te laat hang.

Nommer een het hy met ’n motorfiets by die kerk aangery gekom. Wat al klaar iets is. Nommer twee het hy ’n wonderlike Valentynsdagstorie te vertel gehad. ’n Week of twee gelede, het hy vertel, het hy die oggend wakker geword met die vaste oortuiging dat hy sy vrou soos vanouds die hof moet maak, haar van sy liefde moet oortuig, haar weer ’n slag moet bederf. Dit het hy dan ook summier gedoen, en vir sy vrou – wat al op was om koffie te gaan maak – in die kombuis gaan vertel hoe lief hy haar het, en die koffiemakery daar en dan by haar oorgeneem. Sy was verbaas-bly-opgedaan met sy onverwagse liefdevolheid. Die oggend het verder nie danig veel opgelewer nie, hulle was maar saam-saam in die huis rond (afgetrede dominees sit mos maar soos ander afgetredenes die huis vol, al in die besem en stofsuier se pad ...), maar toe teen half-een het daar half uit die bloute ’n kriewelrigheid tussen hulle gekom, en met die een of ander skuins aanmerking lê ou­dominee toe ’n landmyn wat tot ’n hengse ontploffing tussen hom en ou­mevroudominee lei. 

Later dié middag het daar toe darem weer vrede gekom, maar eers ná intensiewe onderhandelinge tussen die twee partye, en nadat hy hartgrondig verskoning gevra het vir daai onnodige, onsensitiewe, liederlike landmyn-aanmerking. En hy weer gaan koffie maak het.

Vrede, sê die oudominee toe, is nie iets wat jy maak en daar is hy nou en voortaan is daar net vrede waar jy ook al kyk nie. Vredemaak hou nooit op nie. Vrede is iets waaraan elke dag as ’t ware van voor af gewerk moet word. Kyk maar na Suid-Afrika. FW de Klerk en Roelf Meyer en Nelson Mandela en Cyril Ramaphosa en sweerlik die ANC-jeugliga op die koop toe, was almal vredesaanspraakmakers. En daar wás mos vrede – die vrede van ’n reënboognasie. Al die blikkieskos wat sommige van ons opgegaar het in afwagting van Armageddon, was toe puur verniet. Maar waar is daai vrede nou, twintig jaar later? Daar is nie meer letterlik landmyne nie, maar ontevredenheid en vervreemding en rassisme en wat nog loop dik en lelik onder ons rond.

Maar ook darem nou weer nie nét sulke dinge nie. Let maar op, daar is oorgenoeg tekens van vrede en van versoening, veral op voetsoolvlak tussen gewone mense. Mense wat elke keer opnuut besef dat dit oor en oor die moeite werd is om in vrede met mekaar te probeer lewe. Klein gebare, soms groter gebare, wys dat mense vir mekaar ’n plek in die son gun en gee.

Onthou jy? – “Geseënd is die vredemakers, want hulle sal kinders van God genoem word.” Dit is kenmerkend van die kinders van God dat hulle vrede wil maak. Hulle kom nie klaar met onvrede en haat en twis en tweedrag nie. Hulle soek vrede, beywer hulle vir vrede, jaag vrede na ... van vroeg tot laat. Hulle weet vredemaak is nie ’n punt nie. Vredemaak is ’n dubbelpunt, dit is ’n proses, dit gaan aan en aan en aan.

Ek dink nie vredemakers is altyd danig gewild nie. Dit is mos lekkerder om mekaar aan die gorrel te gryp, dis lekkerder om vir mekaar kaalkop die waarheid te vertel, dit is lekkerder om die beste van ’n argument af te kom. Maar dit lyk my nie dit is die kenmerk van ’n volgeling van die Vredevors om koning te wil kraai nie. Die kenmerk van ’n kind van God is dat die vrede wat hy en sy met God het, in al hulle verhoudinge en doen en late weerspieël word.

En bewaar die ou wat ’n streep in die sand trek en sê: “Dit is nou die allerlaaste keer dat ek met jou vrede probeer maak. Hoor jy, die allerlaaste keer!” Want, sê die dominee toe, genadiglik weet die liewe Here nie van ’n “allerlaaste keer” nie. Hy trek nie strepe in die sand nie. Hy vergewe maar elke keer nog ’n keer. Daarvan weet Eben Fourie maar alte goed. (En, beaam ek in die agterste bank, Frits Gaum ook.)

Lank nadat die oudominee met sy motorfiets weggebrul het, het ons nog om ons koppies tee oor sy preek gesels. En nagedink oor goeie voornemens wat soms in landmyn-ontploffings ontaard. En mekaar belowe om nooit op te hou om in ons eie klein kring weer en weer te probeer nie. Want aan vredemaak kom daar geen einde nie. Vrede met myself en met my man en vrou en kind en buurman en werkgewer en werknemer. Vrede met my volk en ander volke. Vrede met my land wat ook ander mense se land is.
En vrede met ’n oudominee op ’n warm someroggend op die preekstoel. Vrede hier uit die agterste bank vir jou, ds Eben Fourie!

- Dr Frits Gaum is ’n voormalige redakteur van Kerkbode.